|
WANDELROUTE BROEKSTREEK
Een
cultuurhistorische wandeling van 8,5 km (met beschreven verkorte variant van 6,5
km). De route voert grotendeels over verharde wegen, deels langs onverharde en
schouwpaden.
Bewerkt
en beschreven door vrijwilligers uit de Broekstreek,
Schoolpad
WANDELROUTE
BROEKSTREEK Duur korte variant: ca.
anderhalf uur (plm. 6,5 km) Duur lange variant: ca. twee
uur en tien minuten (8,5 km) Een wandeling met informatie
over landschap, natuur en cultuurhistorie. S. START BIJ P-PLAATS MANTINGERDIJK OF BIJ RESTAURANT ‘DE VOSSCHEHEUGTE’
Deze route kwam tot stand in samenwerking
met Natuurmonumenten, projectgroep Broekstreek, IVN Midden Drenthe en Waterschap
Reest en Wieden. Het initiatief voor de samenwerking komt voort uit ideeën van
streekbewoners in het kader van het Natuurrecreatieplan Mantingerveld. Een
plezierige wandeling gewenst! Vanaf
het restaurant naar rechts en direct de eerste weg rechts, de Heirweg op,
richting Balinge. 1)
Na een paar honderd meter zijn laaggelegen weiden en akkers te zien. Vroeger was
dit een uitgestrekt nat heideveld
met veel vennen. Daarin groeide veel veenpluis en wollegras. De grote hoeveelheid witte zaadpluizen
van deze planten gaven het veen een wit aanzien, vandaar ‘Witteveen’. Het
jonge veenontginningsdorp dat u in de verte ziet heeft zo ook die naam gekregen. Na
ca. een kilometer langs de weg, op de splitsing linksaf richting Mantinge, de
Ekkelkampen op, een oude klinkerweg. 2)
Mantinge, Balinge en Garminge werden in de dertiende eeuw al beschreven, veel
oudere dorpen dus dan Witteveen. Links is bos aangeplant, hier is het brongebied
van ‘het Oude Diep’ ooit een beek, nu gekanaliseerd. Het diepje ontsprong in
de ooit heel drassige gronden met stukjes bos (‘Broeken’ vandaar de naam
‘Broekstreek’) Nu is het lang niet zo drassig meer, dat komt door de
ontginning van de heidevelden in de jaren twintig van de vorige eeuw. Ten
behoeve van de landbouw is de grond sterk ontwaterd. Het veen werkte als een
spons, sinds het is afgegraven stroomt er niet veel water meer door het diepje. Na
ca. 200 m. rechtsaf bij de eerste boomsingel, een fraai smal wandelpad op.
In
een ver verleden hebben hier al mensen gewoond. Dat blijkt uit de vondsten van
stenen bijlen en pijlpunten uit de nieuwe steentijd. Ook toen was dit al een
geschikte plek voor menselijke bewoning. Veel later gingen de kinderen uit
Mantinge te voet naar school in Balinge, over dit paadje, vandaar de naam
Schoolpad. Tijdens
de ruilverkaveling in de jaren zestig is een verharde weg aangelegd tussen deze
twee dorpen waardoor het schoolpad in onbruik raakte en dichtgroeide. In de
jaren negentig is het in oude glorie hersteld. 3)Waar
het pad halverwege een kronkel maakt is nog een restant van de oorspronkelijke
beekbedding van het oude diepje te zien (vlak voor de houten brug rechts en vlak
erna links). Verderop het ‘gemoderniseerde’ stroompje oversteken (twee
keer), over de vlonder rechts het schoolpad vervolgen. Aan het eind van het pad
ligt rechts de school (annex buurthuis) van Balinge, het ‘Broekhoes’. Hier
kunt u de keuze maken tussen een lange of een
korte route VERKORTE ROUTE (van
Balinge tot aan afslag Stukkendiek) Op
de weg gekomen, bij de school linksaf,
dit is de weg naar Mantinge. Daarna de eerste weg rechts, de Spekdiek in. Na ca.
300 m. linksaf de Stukkendiek in. (Lees verder na Lange route) LANGE ROUTE
(Balinge via Garminge naar afslag Stukkendiek) Op
de weg gekomen in Balinge rechtsaf
(voor dorpshuis ’t Broekhoes’ langs), door Balinge. Na
ca. 100 m. op de splitsing linksaf de Heirweg op. Na ca. 75 m. buigt de Heirweg
naar links, daar rechtsaf een zandweg nu asfaltweg op. (de Pol) 4)
In de bocht van de weg was in vroeger tijden een boterfabriek gevestigd, op
handkracht werd de melk tot boter verwerkt. De zandweg voert over de essen van
Balinge en Garminge. Essen zijn akkercomplexen stammend uit de middeleeuwen. De
grond is in de loop der eeuwen opgehoogd door de jaarlijkse bemesting uit de
potstallen. Daarin werd de mest ‘ opgepot’ en eens per jaar uitgereden. Om
de dieren steeds een schone ligplaats te
geven werd geen stro gebruikt, dat was
schaars en werd hoofdzakelijk als dakbedekking gebruikt. In plaats daarvan werden plaggen gestoken op het heideveld. Dat bleef hierdoor open en de akkers werden steeds hoger
5) naarmate
de es ouder is, wel 50 tot 100 cm.
Van oudsher werd vooral rogge en knollen geteeld op de essen, later ook wel
aardappels. Sinds de uitvinding van de kunstmest is dit eeuwenoude
landbouwsysteem verdwenen. De weg voert in een grote boog over de es. Vlak voor Garminge komt de weg uit op de Heirweg, hier rechtsaf Garminge in. 6)
Veel van de oude boerderijen zijn in de loop der tijd door brand verwoest. Elke
boerderij had een eigen schaapskooi, de schaapherder haalde iedere morgen op
zijn ronde door het dorp bij elke boer de schapen op tot de kudde compleet was.
Dan ging over de schapendrift de kudde naar het veld om daar te grazen.. Na
de middag bracht de scheper (herder) de schapen weer terug. Pas dan kregen de
dieren rust om de kost te verteren zodat de waardevolle mest kon worden
opgevangen. Naarmate de boer een grotere akker op de gemeenschappelijke es bezat
had hij meer schapen nodig. De percelen op de akker werden gemarkeerd met een grote kei, een grenssteen. Als de buurman stiekem de steen verlegde om zijn perceel te vergroten moest soms ‘de onderste steen boven komen’ (die lag ingegraven onder de grenssteen)
Na
ca. 75 m. eerste weg links, de Dorpsstraat in. Linksaf langs ‘Olde Hof’ de
weg vervolgen langs enkele zeer oude boerderijen. Aan het eind van het dorp op
de splitsing linksaf. Na 200 m. rechtsaf, de Stukkendiek op. OP
DIT PUNT VERDER VANAF LANGE ROUTE Na
ca. 300 m. bij de tweede boomsingel aan de linkerhand, linksaf het schouwpad op
langs een sloot, de linkeroever volgen! Langs sloten loopt een schouwpad.
Schouwen is vaststellen of de waterafvoer niet belemmerd wordt door overmatige
plantengroei. Schonen is het afmaaien van die plantengroei. Dit is nodig om wateroverlast te voorkomen. Het waterschap is een
overheidsdienst die hier op toeziet. Voorheen vooral een agrarische
aangelegenheid, tegenwoordig met een veel bredere doelstelling. Alle burgers betalen mee
(waterschapslasten) en hebben tegenwoordig stemrecht voor het
waterschapsbestuur. Hier werkt het waterschap samen met Natuurmonumenten om de
hydrologische situatie te herstellen, een belangrijke voorwaarde voor
natuurherstel. Nog steeds is er uiteraard
veel belang bij een waterhuishouding ten gunste van de landbouw, door
herverkaveling zijn die functies meer gescheiden.
Begrazing blijft een
belangrijke beheermaatregel in de overwegend agrarische natuurgebieden in de
Broekstreek. Boeren, natuurbeschermers en het waterschap werken hier samen, dat speelt een grote rol in het aanzien van het landschap. 7) Na een paar honderd meter is links een houtwal te zien, dwars op het pad. Enkele zeer oude bomen geven aan dat deze houtwal uit de middeleeuwen stamt. Deze wal markeert de grens tussen de marke van Mantinge en die van Balinge/Garminge. De marke was het grondgebied van een
buurtschap of dorp, met eigen, plaatselijke regels. In feite was de (boer-)marke een vorm van
plaatselijk bestuur. De heidevelden waren gemeenschappelijk bezit, de vochtige
wei- en hooilanden in het beekdal ook, daar werden de eigendomsgrenzen
(percelen) gemarkeerd door (elzen) singels die om de paar jaar afgezet werden.
Aan
het eind een verharde weg op, daar linksaf de Windhorst op. 8)
Rechts is deels nog de oude verkavelingsstructuur met elzensingels te zien, en
in de verte het eeuwenoude Mantingerbos.
Het bestaat hoofdzakelijk uit eiken en
grote hulstbomen. Het behoort tot de oudste bossen die ons
land rijk is. Er groeien planten die enkel kunnen leven op zeer oude
humusbodems. De zeldzame zevenster, grote muur, adelaarsvaren en zeldzame
braamsoorten komen er voor. Het gevarieerde landschap van bos en vochtige weilanden, met oude veedrinkpoelen, singels en een oude beekloop van het Oude Diep biedt leefruimte aan veel planten en dieren. Hier broeden meer dan veertig
verschillende vogelsoorten. In de vochtige weiden groeien planten als de
dotterbloem, blonde egelskop en grote veldbies. Vroeger kwamen hier veel
orchideeën voor. Op
de driesprong bij de picknickbank linksaf, bij een informatiebord van
Natuurmonumenten. 9) In de bocht van de weg aan de rechterkant ligt een bossingel. Hier liep
vroeger de zandweg naar Mantinge door. Voor de ruilverkaveling was deze zandweg
de verbinding tussen het dorp en de vochtige hooilanden, althans de voorste
stukken. Zodoende heette de zandweg de ‘Voorstukkendiek’ . Nu is de zandweg
dichtgegroeid en leven er veel kleine dieren en zangvogels.
Mantingerbos en -weiden Even
verderop op de T kruising rechtsaf richting Mantinge. 10)
In het weiland rechts van de weg lag vroeger een grote poel, de
‘Mantingerkoele’ als drinkplaats voor het vee.
Tijdens de ruilverkaveling is de poel gedempt met de grond die vrijkwam
bij het graven van de nieuwe ontwaterings sloten. Eerste weg links, de Palts. (even verderop rechts van de weg een picknickbank en bord met informatie over de streek.) 11)
Hier lag de brink van Mantinge, een door zware eiken beschaduwd grasveld waar de
dorpsbewoners zo’n tweehonderd jaar geleden (vrijwel allen boer)
vergaderden over zaken van gemeenschappelijk belang. Onder leiding van de
‘volmachten’ (vaak de meest invloed- rijke boeren) werden boeren willekeuren
vastgesteld (verordeningen) en werden de boeten opgelegd bij overtreding van
deze willekeuren. Voor de samenkomst van de boermarke werd
de boerhoorn geblazen om de gemeenschap te verzamelen.
Met de invoering van de wet op het
openbaar bestuur werden gemeenten ingesteld met een burgemeester aan het hoofd.
Dat was het einde van de boermarke (en veel zelfstandigheid in bestuurlijke
zin). In veel kleine dorpen op het drentse platteland spelen organisaties als
‘plaatselijk belang’ nog steeds een grote rol in het dorpsbestuur, als
erfenis van de voormalige boermarken. Veel brinken van de oude esdorpen zijn in
de loop der tijd verdwenen. De
weg rechts aanhouden tot de splitsing bij de grote kei met bankje, dan
links aanhouden. De Veentiesdijk volgen, welke na 10 minuten gaans naar links
buigt. De
doodlopende weg naar rechts (Stienkamp) voert naar het startpunt van meer
wandelroutes door het Mantingerveld. De Mantingerdijk volgen tot aan de P-plaats
of restaurant de Vosscheheugte. Bij het restaurant is de Broekstreekfietsroute
verkrijgbaar, onderweg kunt u deelnemende bedrijven bezoeken en zijn
informatieborden geplaatst. Van harte aanbevolen.
|
